Khách hàng gọi gấp: vừa cập nhật theme mới, trang chủ trắng xóa, mà chưa kịp sao lưu website. Đó không phải chuyện hiếm. Chỉ một cú nhấp Cập nhật, cả giao diện quen thuộc có thể biến mất trong vài giây. Nhiều người chỉ nghĩ tới sao lưu sau khi đã mất dữ liệu, lúc đó thì quá muộn.
Cập nhật theme mà không sao lưu trước là rủi ro nhiều người bỏ qua
Theme là bộ khung quyết định giao diện của website. Nói dễ hiểu, nó giống lớp vỏ và nội thất của một căn nhà. Đổi theme, WordPress không chỉ đổi màu sắc. Nó tải lại cách bố trí trang, cách hiển thị sản phẩm, cách menu hoạt động.
Vấn đề là theme mới thường không tương thích hoàn toàn với dữ liệu cũ. Một đoạn shortcode do theme cũ tạo ra có thể hiển thị thành ký tự lộn xộn. Một khối nội dung dựng bằng công cụ kéo thả của theme cũ cũng dễ vỡ bố cục khi đổi sang theme khác. Chúng tôi từng gặp một trang sản phẩm mất sạch hình đại diện, chỉ vì theme mới đặt tên vùng ảnh khác với theme cũ.
Có một lỗi khác cũng thường gặp: mất hết bản dịch tiếng Việt cho giao diện. Chưa kể phần CSS tùy chỉnh cũng thường bị xóa sạch khi đổi theme. Không sao lưu, đoạn mã đó coi như mất trắng, phải ngồi viết lại từ đầu.
Vì sao theme lậu làm tăng thêm rủi ro
Rủi ro còn đến từ nguồn gốc theme. Theme lậu tải từ các trang chia sẻ miễn phí thường chứa mã lỗi thời, đôi khi còn bị chèn thêm đoạn script lạ. Khi hosting nâng cấp PHP, những theme này xung đột và sập trang nhanh hơn hẳn theme chính hãng. Đây cũng là lý do vì sao không nên dùng theme WordPress lậu dù giá rẻ hơn thấy rõ.
Theme chính hãng trên WordPress.org thường có giá 0 đến 100 đô la một năm, tùy nhà phát triển. Số tiền đó nhỏ so với chi phí sửa cả website nếu dính mã độc từ theme lậu.
Mẹo nhỏ của chúng tôi: luôn cài theme mới trên bản staging trước. Nói đơn giản, đó là một bản sao website chạy thử, tách biệt hoàn toàn với site khách đang xem. Lỗi có xảy ra thì cũng chẳng ai nhìn thấy, chúng tôi sửa xong mới đưa lên site chính.
Cách sao lưu website WordPress trước khi cập nhật
Sao lưu website không khó, chỉ cần làm đúng thứ tự. Việc đầu tiên là xác định cái gì cần được sao lưu.
- Cơ sở dữ liệu (database) — nơi lưu toàn bộ bài viết, đơn hàng, bình luận và cài đặt.
- Thư mục mã nguồn theme và plugin đang dùng, cùng các file tùy chỉnh trong functions.php.
- Thư mục uploads — chứa toàn bộ hình ảnh, file đính kèm đã tải lên website.
Cách nhanh nhất là dùng plugin sao lưu chuyên dụng. UpdraftPlus hay Duplicator đều làm được việc này chỉ trong vài cú nhấp. Nếu chưa quen, bạn có thể tham khảo những plugin phổ biến cho website WordPress mà chúng tôi hay dùng. Nhiều gói hosting cũng có sẵn công cụ sao lưu ngay trong cPanel.
Nếu site đang bán hàng qua WooCommerce, nên bật thêm lịch sao lưu tự động hàng tuần. Như vậy dù có lúc quên, hệ thống vẫn tự lo phần sao lưu định kỳ.
Công cụ và thao tác sao lưu thực tế
Một website trung bình nặng khoảng 500 megabyte đến 2 gigabyte. Sao lưu đầy đủ thường mất từ năm đến mười lăm phút, tùy tốc độ mạng. Con số đó nói lên một điều: đừng đợi lúc gần hết giờ làm mới bắt đầu sao lưu.
Sao lưu xong, đừng để file đó nằm nguyên trên hosting cũ. Nếu hosting gặp sự cố, cả website lẫn bản sao lưu có thể mất cùng lúc. Chúng tôi thường khuyên khách tải bản sao lưu về máy tính hoặc lưu trên Google Drive. Một số đơn vị cẩn thận hơn còn lưu thêm một bản trên ổ cứng rời, tách hoàn toàn khỏi internet.
Nếu website của bạn đăng bài mỗi ngày, nên sao lưu theo tuần. Còn với website ít thay đổi, sao lưu trước mỗi lần cập nhật lớn là đủ. Một mẹo nhỏ: đặt tên file sao lưu kèm ngày tháng, để không lẫn giữa các bản.
Sai lầm phổ biến nhất là chỉ sao lưu database mà quên phần file. Không có file theme, dù khôi phục được database, giao diện vẫn không trở lại như cũ. Một sai lầm khác là sao lưu xong nhưng không kiểm tra file có tải về đầy đủ hay không.
Chúng tôi từng gặp file lỗi giữa chừng, mở ra thiếu mất một nửa. Mẹo của chúng tôi: mở thử file ngay sau khi tải về, đừng đợi tới lúc cần.
Bước kiểm tra nhỏ trước khi nhấn Cập nhật
Trước khi bấm Cập nhật, chúng tôi luôn thử mở lại file sao lưu một lần. Không cần khôi phục thật, chỉ cần chắc file không bị lỗi, dung lượng hợp lý.
Nếu file sao lưu chỉ vài trăm kilobyte trong khi site có hàng nghìn ảnh, chắc chắn có gì đó sai. Bước kiểm tra nhỏ này chỉ mất một phút nhưng cứu được rất nhiều lần. Sau khi chắc chắn bản sao lưu ổn, mới nên tiến hành cập nhật theme.
Lưu ý sau khi cập nhật theme mới
Cập nhật xong chưa phải là hết việc. Đây là lúc cần kiểm tra kỹ trước khi báo để khách hàng yên tâm.
Chúng tôi có thói quen mở lần lượt trang chủ, trang sản phẩm, trang liên hệ ngay sau khi đổi theme. Một lần, chúng tôi suýt bỏ sót lỗi vì trang chủ vẫn đẹp, nhưng form đặt hàng lại không gửi được. May mà phát hiện kịp, trước khi khách hàng thật gặp lỗi tương tự. Từ đó, chúng tôi luôn kiểm tra cả tốc độ tải trang trên điện thoại, không chỉ trên máy tính.
Một mẹo chúng tôi hay dùng: mở website bằng trình duyệt ẩn danh sau khi cập nhật. Cách này giúp thấy đúng những gì khách hàng thấy, không bị bộ nhớ đệm của trình duyệt che lấp lỗi thật.
Những đơn vị chọn thiết kế website bán hàng bài bản ngay từ đầu thường có sẵn quy trình này. Còn nếu bạn tự quản lý website, hãy biến việc sao lưu thành thói quen bắt buộc trước mỗi lần cập nhật.
Đừng vội xóa bản sao lưu cũ ngay sau khi cập nhật xong. Giữ lại ít nhất hai đến bốn tuần, đủ thời gian để phát hiện lỗi ẩn. Có lỗi chỉ lộ ra sau vài lần khách hàng thao tác, chứ không hiện ngay lúc kiểm tra. Khi đã ổn định, bạn có thể xóa bản cũ và lưu lại bản sao lưu mới nhất.
Bỏ vài phút sao lưu, đổi theme sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều
Sao lưu đúng cách giúp bạn an tâm hơn rất nhiều khi đổi theme. Nó không tốn nhiều thời gian, chỉ vài phút cho một thao tác quen tay. Nhưng nếu bỏ qua, cái giá phải trả có thể là phải làm lại cả website từ đầu. Chúng tôi luôn nói với khách hàng một câu đơn giản: sao lưu trước, làm gì cũng an toàn.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về cách dùng WordPress an toàn, chúng tôi có một bài viết khác đáng đọc. Bạn có thể xem thêm hướng dẫn sử dụng WordPress và theme website an toàn để tránh những lỗi tương tự về sau.